Leica M Monochrom / M9M - Thuốc phiện của kẻ nghiện trắng đen

Năm 2012, khi thế giới nhiếp ảnh đang mải mê với cuộc đua độ phân giải, màu sắc và những công nghệ ngày càng hiện đại, Leica lại lựa chọn đi theo một con đường khác. Tại Solms, Đức, họ giới thiệu chiếc Leica M Monochrom, thường được những người yêu Leica gọi là M9M. Một chiếc máy ảnh kỹ thuật số không thể chụp màu.

Đó là một quyết định có phần kỳ lạ, thậm chí cố chấp. Bởi trong khi những nhà sản xuất khác luôn tìm cách bổ sung thêm tính năng, Leica lại chủ động loại bỏ một trong những khả năng căn bản nhất của máy ảnh. Nhưng có lẽ, chính sự từ bỏ ấy đã làm nên điều đặc biệt.

M9M được phát triển từ nền tảng Leica M9, dưới sự định hướng của đội ngũ Leica, trong đó có Stefan Daniel và Jesko von Oeynhausen. Dự án từng mang mật danh Henri, gợi nhắc đến Henri Cartier-Bresson, người đã góp phần định hình lịch sử nhiếp ảnh đường phố bằng những bức ảnh đen trắng. Tôi thích chi tiết ấy. Nó khiến chiếc máy không chỉ là một sản phẩm công nghệ, mà còn giống như một lời tri ân dành cho những giá trị đã làm nên lịch sử Leica.

Trái tim của M9M là cảm biến CCD full-frame 18 megapixel, không có bộ lọc màu Bayer. Mỗi điểm ảnh trực tiếp ghi nhận cường độ ánh sáng, thay vì phải tái tạo hình ảnh thông qua quá trình nội suy màu. Điều đó mang lại khả năng ghi nhận chi tiết rất tốt, cùng những chuyển sắc xám tinh tế khi ánh sáng được kiểm soát đúng cách.

Nhưng điều khiến tôi yêu thích M9M không nằm ở 18 triệu điểm ảnh ấy. Đó là cách chiếc máy khiến người ta quan sát thế giới.

Khi màu sắc biến mất, những điều tưởng chừng bình thường lại trở nên đáng chú ý. Những nếp nhăn trên khuôn mặt một người già, đôi bàn tay chai sạn của người lao động, ánh nắng xiên qua một con phố, hay một bóng người nhỏ bé giữa khoảng không rộng lớn. Tất cả được kể lại bằng ánh sáng, bóng tối và vô số sắc độ xám nằm giữa chúng.

M9M không phải chiếc máy dễ chiều. Nó chậm, màn hình nhỏ, khả năng xử lý hạn chế và đặc biệt khắt khe với những vùng sáng bị cháy. Cảm biến CCD của thế hệ này còn mang theo nỗi lo về hiện tượng ăn mòn lớp kính bảo vệ, một vấn đề mà bất kỳ ai muốn sở hữu lâu dài cũng cần hiểu rõ. Những chiếc máy hiện đại ngày nay đã vượt xa nó ở hầu hết các thông số kỹ thuật.

Nhưng tôi nghĩ, có những giá trị của nhiếp ảnh không thể đo bằng thông số. Cảm giác đưa chiếc Leica lên mắt, tự xoay vòng lấy nét, lựa chọn khẩu độ và chờ một khoảnh khắc đi qua khung ngắm là điều rất khó thay thế. Không có lấy nét tự động, không có những thuật toán thông minh giúp quyết định thay người chụp. Mọi thứ diễn ra chậm rãi, trực tiếp và đôi khi đầy bất trắc. Tôi thích sự bất trắc ấy. Bởi nhiếp ảnh đường phố, suy cho cùng, đâu phải lúc nào cũng là việc ghi lại một khoảnh khắc hoàn hảo. Đôi khi, đó chỉ là một cuộc gặp gỡ tình cờ, một ánh mắt thoáng qua, hay một điều rất nhỏ bé mà nếu không có chiếc máy ảnh trong tay, có lẽ chúng ta đã chẳng bao giờ để ý. Những bức ảnh của Jacob Aue Sobol trong dự án Arrivals and Departures, hay cách Ralph Gibson khai thác hình khối và ánh sáng trong nhiếp ảnh đen trắng, cho thấy M Monochrom có thể trở thành một công cụ giàu sức biểu đạt. Nhưng điều làm nên giá trị của những tác phẩm ấy không phải cảm biến CCD hay cái tên Leica. Đó là cách những người cầm máy nhìn cuộc sống. Mười bốn năm sau ngày ra mắt, M9M đã trở thành một chiếc máy ảnh cũ. Nó không còn nhanh, không còn tiên tiến, và chắc chắn không dành cho tất cả mọi người. Tôi cũng không tin rằng cảm biến CCD tự nhiên khiến một bức ảnh có nhiều cảm xúc hơn CMOS, hay một chiếc Leica đắt tiền có thể biến ai đó thành nhiếp ảnh gia giỏi.

Nhưng tôi trân trọng M9M bởi triết lý đứng sau sự ra đời của nó. Trong một thế giới luôn muốn có thêm, Leica đã tạo ra một chiếc máy bằng cách bớt đi. Bớt màu sắc, bớt tính năng, bớt những lựa chọn không cần thiết, để người chụp tập trung hơn vào điều quan trọng nhất: những gì đang diễn ra trước mắt. Có lẽ nhiều năm sau, khi nhìn lại những bức ảnh mình từng chụp, chúng ta sẽ chẳng còn nhớ đến độ phân giải, khẩu độ hay chiếc ống kính đã sử dụng. Điều còn lại có thể chỉ là một gương mặt thân quen, một con phố đã đổi thay, hay một buổi sáng bình thường mà mãi về sau ta mới nhận ra mình sẽ không bao giờ được sống lại.

Và tôi nghĩ, đó mới là lý do chúng ta cầm máy. Leica M Monochrom CCD không được tạo ra để khiến thế giới đẹp hơn. Nó chỉ cho chúng ta một cách khác để nhìn, và có lẽ, để nhớ về thế giới ấy lâu hơn.