Voigtländer Ultra Wide-Heliar 12mm f/5.6 cho LeicaM :Khi flare và tia nắng trở thành ngôn ngữ hình ảnh

Có những ống kính được yêu thích vì độ sắc nét, có những ống kính chinh phục người chụp bằng màu sắc hay bokeh. Nhưng với Voigtländer Ultra Wide-Heliar12mmf/5.6 dành cho ngàm Leica M, điều thú vị nằm ở cách nó xử lý những nguồn sáng mạnh trong khung hình: ánh mặt trời, đèn đường, ánh phản chiếu trên kính và những vùng tương phản cao.

Ở tiêu cự 12mm với góc nhìn lên tới khoảng 121° trên phiên bản II, nguồn sáng gần như luôn có cơ hội xuất hiện trong bố cục. Điều đó khiến flare và tia nắng không còn là những hiện tượng quang học hiếm gặp, mà trở thành một phần quan trọng trong trải nghiệm sáng tác. Tuy nhiên khả năng chống flare tốt và những tia sáng có hình dạng rõ rệt khi khép khẩu.

Điểm đáng nói là ống kính này không nhất thiết tạo ra flare thật mạnh để gây ấn tượng. Giá trị của nó nằm ở sự cân bằng giữa việc giữ tương phản và tạo hình cho nguồn sáng.

1. Flare: Chụp ngược sáng nhưng không dễ đánh mất chiều sâu

Flare thường được hiểu là hiện tượng ánh sáng mạnh đi vào hệ thống quang học,phảnxạ giữa các bề mặt thấu kính hoặc tán xạ bên trong ống kính, từ đó tạo ranhữngvùng sáng không mong muốn trong ảnh.

Flare có thể biểu hiện dưới nhiều dạng:

Ghosting: các đốm sáng, hình đa giác hoặc vệt sáng xuất hiện đối diện haydọctheo trục của nguồn sáng.
Veiling flare: một lớp sáng mờ phủ lên hình ảnh, làm giảm độ tương phảnvàkhiến vùng tối bị bạc màu.
Flare có tính thẩm mỹ: những vệt sáng hoặc quầng sáng góp phần tạo cảmgiáckhông khí, ánh sáng và chiều sâu cho bức ảnh.

Với một ống kính góc siêu rộng như Voigtländer 12mm, thử thách nằm ở chỗ nguồnsángcó thể lọt vào khung hình từ rất nhiều hướng. Khi chụp kiến trúc, phongcảnh hoặcđường phố vào ban ngày, người chụp khó tránh khỏi tình huống mặttrời nằm trựctiếp trong ảnh hoặc ngay sát mép khung hình.

Theo các bài thử nghiệm độc lập, phiên bản III có khả năng chống flare từ tốtđếnrất tốt: ghosting tương đối ít, trong khi veiling flare chủ yếu xuất hiện ở mộtsốgóc đặt mặt trời nhất định.

Giữ tương phản khi mặt trời xuất hiện trong khung hình

Điểm đáng chú ý không chỉ là việc hạn chế đốm sáng, mà còn là khả năng giữ lại sự phân tách giữa vùng sáng và vùng tối.

Khi flare được kiểm soát tốt, người chụp có thể giữ được phần nào sắc độ của vùng bóng râm, đồng thời để mặt trời hiện diện như một điểm nhấn tự nhiên. Bức ảnh vì vậy không chỉ có cảm giác sáng, mà còn duy trì được cấu trúc ánh sáng. Đây là ưu điểm đáng giá với nhiếp ảnh Leica M, nơi người chụp thường ưu tiên bố cục,tương phản và cách ánh sáng định hình chủ thể hơn là phụ thuộc hoàn toàn vào hậu kỳ.

Tuy nhiên, chống flare tốt không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn flare. Nếu mặt trời nằm ở một vị trí bất lợi, hoặc có nguồn sáng mạnh ngay ngoài khung hình,độ tương phản vẫn có thể suy giảm. Sự khác biệt là hiện tượng này không nhất thiết trở thành yếu tố chi phối toàn bộ bức ảnh.

Khi flare trở thành một phần của bố cục

Với 12mm, người chụp có thể đặt mặt trời ở sát rìa khung hình để tạo một vùng sáng lan nhẹ vào cảnh vật, thay vì đưa mặt trời vào chính giữa ảnh.

Cách chụp này đặc biệt hữu ích khi làm việc với:

Kiến trúc có những mảng tường sáng và bóng đổ mạnh.
Phong cảnh có đường chân trời, cây cối hoặc địa hình tạo lớp.
Đường phố với ánh nắng xuyên qua các tòa nhà.
Ảnh đen trắng, trong đó flare nhẹ có thể tạo cảm giác sương, ánh sáng vàkhông khí.

Tuy vậy, cần phân biệt giữa flare có chủ đích và hiện tượng mất tương phản ngoàiýmuốn. Nếu mục tiêu là giữ hình khối kiến trúc rõ ràng, nên kiểm tra kỹ vùngtốikhi đặt mặt trời gần góc ảnh. Nếu muốn tạo cảm giác mơ màng, có thể chủđộngthử dịch chuyển góc máy để tìm vị trí flare vừa đủ.

2. Tia nắng – đặc tính thị giác nổi bật của Voigtländer 12mm f/5.6

Nếu flare là câu chuyện về cách ống kính kiểm soát ánh sáng lạc, thì tia nắng(sunstars)lại là câu chuyện về cách ống kính tạo hình cho một nguồn sáng điểm.

Đây là một trong những lý do khiến Voigtländer 12mm f/5.6 hấp dẫn người thíchchụpngược sáng. Khi khép khẩu, mặt trời hoặc các nguồn sáng nhỏ có thể biếnthànhnhững tia nhọn, kéo dài trên nền trời hay giữa các khối kiến trúc.

Vì sao ống kính tạo ra tia nắng?

Hiệu ứng sunstar hình thành do nhiễu xạ ánh sáng tại các cạnh của lá khẩu. Sốlượngvà hình dáng tia phụ thuộc vào thiết kế màng khẩu, số lá khẩu, hình dạngcủalỗ khẩu và đặc điểm của nguồn sáng.

Phiên bản III của Voigtländer 12mm f/5.6 sử dụng 10 lá khẩu thẳng. phiên bản này tạo ra các tia nắng 10 cánh rõ nét từ f/5.6 đến f/16; ở f/22, hình dạng tia giảm rõ rệt.

Điều đáng chú ý là hiệu ứng không chỉ xuất hiện khi khép khẩu sâu. Ngay tại f/5.6,nguồn sáng điểm vẫn có thể tạo hình tia, dù độ dài và độ nổi bật còn phụ thuộc vào cường độ ánh sáng, kích thước biểu kiến của nguồn sáng và điều kiện chụp.

Khẩu độ nào cho tia nắng đẹp nhất?

f/5.6 – Tia sáng tự nhiên

Nguồn sáng vẫn giữ được độ rực và thường hòa vào khung cảnh một cách nhẹ nhàng. Phù hợp khi muốn giữ tốc độ màn trập cao hoặc chụp trong điều kiện thiếu sáng tương đối.
f/8 – Cân bằng giữa tia sáng và chi tiết Đây là khẩu độ đáng thử khi chụp kiến trúc, đường phố và phong cảnh. Tia nắng có thể rõ hơn trong khi các chi tiết của cảnh vẫn được duy trì tốt.
f/11 – Tia sáng nổi bật Một lựa chọn phù hợp khi muốn mặt trời trở thành điểm nhấn đồ họa của bức ảnh. Các tia có thể hiện rõ trên nền trời, mặt nước hoặc giữa những đường nét kiến trúc.
f/16 – Hiệu ứng mạnh và giàu tính đồ họa Thích hợp khi chụp mặt trời sát đường chân trời hoặc đèn đường ban đêm. Tuy nhiên, nên cân nhắc tốc độ màn trập, ISO và nguy cơ giảm độ sắc nét do nhiễu xạ.

Các hình ảnh minh họa trên thể hiện chủ đề và kiểu hiệu ứng cần tìm; không nênxemchúng là ảnh thử nghiệm được xác nhận chụp bằng đúng từng khẩu độ củaống kính.

Trong thực tế, f/8 và f/11 là hai mức khẩu độ đáng bắt đầu thử nếu muốn khaitháctia nắng một cách nhất quán. Khép khẩu sâu hơn không có nghĩa là tia sẽluônđẹp hơn: hình dạng tia, độ dài và sự cân bằng giữa các tia vẫn phụ thuộcvào vịtrí nguồn sáng và bố cục.

Tia nắng đẹp không chỉ phụ thuộc vào khẩu độ

Một nguồn sáng nằm trên nền trời xanh thường cho hiệu ứng khác với nguồn sáng nằm trước tán lá, mái nhà hoặc một mảng tường tối.

Có ba yếu tố đáng chú ý:

Nền phía sau nguồn sáng: nền tối giúp tia nổi bật; nền quá sáng có thể khiếntiakhó nhận biết.
Vị trí của nguồn sáng: đặt mặt trời sát cạnh mái nhà, cột điện hoặc méptòanhà giúp tia có điểm tựa thị giác, thay vì xuất hiện như một hình sao rời rạc.
Độ sạch của hệ thống quang học: bụi, dấu vân tay hoặc vết bẩn trên thấukínhtrước có thể làm tăng tán xạ và tạo những vùng sáng không mong muốn.

Đặc biệt với tiêu cự 12mm, tia nắng không chỉ là một chi tiết nhỏ. Góc nhìn rộngchophép tia sáng xuất hiện cùng nhiều đường dẫn thị giác khác như mép nhà,hàngcây, con đường hoặc đường chân trời. Khi các yếu tố này được sắp xếptốt, tianắng có thể dẫn mắt người xem đi sâu vào khung hình.

3. Flare và sunstar: hai hiệu ứng khác nhau nhưng bổ trợ cho nhau

Điểm quan trọng khi sử dụng Voigtländer 12mm f/5.6 là không nên đánh đồng flare với tia nắng.

Đặc điểm	Flare	Sunstar
Nguyên nhânchính	Phản xạ và tán xạ ánh sáng trong hệ thốngquang học	Nhiễu xạ tại các cạnh lá khẩu
Biểu hiện	Quầng sáng, đốm ma, lớp sáng làm giảmtương phản	Những tia nhọn xuấtphát từ nguồn sáng
Ảnh hưởng	Có thể làm giảm độ sâu và độ tương phản	Có thể tăng tínhđồ họa của ảnh
Cáchkiểm soát	Điều chỉnh góc máy, che nguồn sángngoài khung, giữ thấu kính sạch	Điều chỉnh khẩu độvà vị trí nguồn sáng

Một bức ảnh ngược sáng đẹp không nhất thiết phải có flare mạnh. Thậm chí,trongnhiều trường hợp, sự kết hợp hiệu quả nhất là flare được kiểm soát tốt nhưng tia nắng vẫn rõ ràng.

Chẳng hạn, khi chụp một con phố lúc nắng xiên, mặt trời có thể tạo tia sáng ngay phía trên mái nhà, trong khi các vùng bóng đổ vẫn đủ sâu để giữ hình khối. Hiệu ứng này đem lại cảm giác ánh sáng mạnh và có hướng, nhưng không khiến toàn bộ bức ảnh trở nên bạc màu.

Ngược lại, nếu nguồn sáng tạo quá nhiều ghosting hoặc veiling flare, người xem có thể chú ý đến các khuyết điểm quang học nhiều hơn chủ thể chính.

4. Kết luận: Một ống kính dành cho người biết sử dụng ánh sáng

Voigtländer Ultra Wide-Heliar 12mm f/5.6 không phải ống kính có khẩu độ lớn để tạo bokeh mạnh, cũng không phải lựa chọn lý tưởng nếu mục tiêu duy nhất là đạt độ sắc nét đồng đều tuyệt đối ở mọi góc ảnh. Nhưng ở khía cạnh xử lý ánh sáng mạnh, nó có những phẩm chất rất đáng chú ý.

Khả năng chống flare tốt giúp giữ tương phản trong nhiều tình huống ngược sáng, còn hiệu ứng sunstar đem lại nét đồ họa rõ rệt khi chụp mặt trời hoặc các nguồn sáng điểm ở khẩu độ phù hợp. Hai đặc tính này bổ trợ nhau, khiến ống kính trở nên thú vị với người chụp kiến trúc, phong cảnh và đường phố.

Điều làm nên sức hấp dẫn của ống kính không đơn giản là tạo ra những tia sáng đẹp. Đó là khả năng sử dụng tia sáng như một yếu tố cấu trúc của bức ảnh, trong khi vẫn giữ được phần lớn hình khối và sắc độ của cảnh vật.

Nếu ưu tiên của bạn là chụp ngược sáng, tạo tia nắng có hình dạng rõ ràng và khai thác góc nhìn siêu rộng trên Leica M, Voigtländer 12mm f/5.6 là một lựa chọn đáng nghiên cứu. Tuy nhiên, hãy xác định đúng phiên bản trước khi tham khảo ảnh mẫu, vì đặc tính tia nắng khác nhau giữa các thế hệ.